Η Σάναα από τη Συρία ζει στην Ελλάδα δύο χρόνια μαζί με τους δυο γιους και τη μητέρα της. Αρχικά ήταν μαζί τους και ο σύζυγός της, έφυγε όμως για τη Γερμανία με στόχο να ξεκινήσει εκεί μια νέα ζωή για τον ίδιο και, στη συνέχεια, για την οικογένειά του. Αυτή η συνέχεια όμως καθυστερεί και ακόμη ζουν χώρια.

Η 40χρονη Σάναα, η μητέρα της, ο 11χρονος Χουσεΐν και ο 4χρονος Μοχάμεντ έφτασαν από τη Λέσβο στην Αθήνα και ζουν σε σπίτι που μισθώνει το SolidarityNow, στο πλαίσιο του προγράμματος *ESTIA, ενώ όλα τα μέλη της οικογένειας είναι πια αναγνωρισμένοι πρόσφυγες. Σήμερα αποτελούν μια ακόμη από τις οικογένειες αναγνωρισμένων προσφύγων που πρέπει να αποχωρήσουν από το διαμέρισμα που διαμένουν, σύμφωνα με την τελευταία υπουργική απόφαση. Η τετραμελής αυτή οικογένεια καλείται τώρα να βρει κατοικία σε μια αγορά η οποία προτιμά να μετατρέπει τα διαμερίσματα σε οικίες βραχύβιας διαβίωσης (airbnb), ενοικιάζει δύσκολα τα διαμερίσματά της σε μη Έλληνες (πρόσφυγες και μετανάστες) και ταυτόχρονα, απαιτεί τη δυσανάλογη προκαταβολή εγγυήσεων ενοικίων και λογαριασμών ΔΕΚΟ.

Στο SolidarityNow μέχρι σήμερα, 20 άνθρωποι έχουν βγει από το πρόγραμμα στέγασης και τα διαμερίσματα που μισθώνει η οργάνωση, σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.

Η πανέμορφη Σάναα ζούσε «μια όμορφη ζωή στη Συρία», όπως λέει χαμογελώντας δειλά, αφού πια μοιάζει λες και φοβάται να χαμογελάσει. Το σπίτι τους βομβαρδίστηκε, ο πατέρας της παραμένει αγνοούμενος, «ό,τι σώθηκε το πήραμε μαζί μας και φύγαμε». Τώρα χαίρεται που νοιώθει ασφαλής, χαίρεται που τα παιδιά της πάνε σχολείο και περιμένει με αγωνία τη στιγμή που θα φτάσουν όλοι μαζί στη Γερμανία, «να αγγίξω τον άντρα μου ξανά». Μέχρι να καταφέρουν να φύγουν όμως έχουν πρώτα να αντιμετωπίσουν την έξοδο από το πρόγραμμα *ESTIA. Η Σάναα ψάχνει να βρει νέο σπίτι για την οικογένειά της με τα λιγοστά χρήματα που έχει καταφέρει να αποταμιεύσει. Με αυτά πρέπει να μπορέσει να πληρώσει προκαταβολικά όλα όσα χρειάζονται, ώστε εν συνεχεία η οικογένεια να ενταχθεί στο πρόγραμμα **HELIOS και την 6μηνη επιδότηση ενοικίου.

Μέσα από τις διηγήσεις της ακούμε διάφορες εμπειρίες της στην προσπάθειά της να βρει σπίτι. Τα ενοίκια είναι ακριβά, η αντιμετώπιση των ιδιοκτητών είναι επιφυλακτική, οι ερωτήσεις στις οποίες χρειάζεται να απαντήσει κάθε φορά σκληρές. Παρόλα αυτά η Σάναα προσπαθεί, και με τη βοήθεια της κοινωνικής λειτουργού της οργάνωσης, Σοφίας Θεοδοσίου, ενδυναμώνεται ώστε να προσπαθήσει ακόμη περισσότερο. Σε ένα τέτοιο κοινωνικό κλίμα η Σάναα, όπως τόσοι άλλοι άνθρωποι, πρέπει να βρει τη δύναμη να ανταπεξέλθει και σταδιακά να αυτονομηθεί. Θα τα καταφέρει. Κίνητρό της είναι ο χρόνος – όπως είναι για όλους, μέχρι να μπορέσουν να φύγουν για τη Γερμανία.

Τη διήγηση της ζωής της και την αγωνία για το σήμερα μοιράστηκε μαζί μας η Σάναα μέσα από μια προστατευτική μάσκα. Τις φορούσαμε όλοι και καταφέρναμε να συνομιλούμε, ενώ στο τέλος φτάσαμε σχεδόν να αγκαλιαστούμε. Για την προστασία όλων μείναμε να κοιταζόμαστε στα μάτια. Ευχόμαστε κάθε επιτυχία στη Σάναα για να βρει ένα νέο σπίτι και υποσχόμαστε ότι θα εξακολουθήσουμε να είμαστε στο πλευρό της μέχρι να κάνει το επόμενο βήμα προς την ανεξαρτησία και τα θέλω της.

* Tο Πρόγραμμα ESTIA (στήριξη έκτακτης ανάγκης για την ένταξη και τη στέγαση) υλοποιείται από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) και χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

**Το πρόγραμμα HELIOS υλοποιείται από τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης (ΔΟΜ) και χρηματοδοτείται από το Directorate General Migration and Home Affairs of the European Commission (DG HOME).

Από το μακρινό Τόγκο στην Αθήνα

Η 42χρονη από το Τόγκο έχει από μικρή έρθει αντιμέτωπη με πολλές προκλήσεις στη ζωή της. Σήμερα στην Ελλάδα έχει να αντιμετωπίσει άλλη μία πρόκληση όπως λέει- αυτή που προκύπτει από τη νέα υπουργική απόφαση σχετικά με τη στέγαση των αναγνωρισμένων προσφύγων στη χώρα. Η Παλάνγκα και ο γιος της ανήκουν στους αναγνωρισμένους πρόσφυγες που έπρεπε να αποχωρήσουν από το διαμέρισμα που μισθώνει το SolidarityNow και στο οποίο φιλοξενούνταν στο πλαίσιο του προγράμματος *ESTIA.

H μονογονεϊκή οικογένεια από το Τόγκο έπρεπε, όπως και τόσοι άλλοι, να βρει κατοικία σε μια αγορά η οποία προτιμά να μετατρέπει τα διαμερίσματα σε οικίες βραχύβιας διαβίωσης (airbnb), ενοικιάζει δύσκολα τα διαμερίσματά της σε μη Έλληνες (πρόσφυγες και μετανάστες) και ταυτόχρονα, απαιτεί την προκαταβολή εγγυήσεων ενοικίων και λογαριασμών ΔΕΚΟ.

Στο SolidarityNow μέχρι σήμερα, 20 άνθρωποι έχουν βγει από τα διαμερίσματα, σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Η Παλάνγκα και ο μικρός της γιος είναι ανάμεσα σε αυτούς. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Πρόσφυγα στις 20 Ιουνίου, συναντήσαμε την Παλάνγκα, σε ένα πολύ μικρό αλλά και πολύ ζεστό σπίτι στο κέντρο της Αθήνας.

«Έψαχνα σπίτι πολύ καιρό. Στην αρχή νόμιζα ότι οι άνθρωποι με φοβούνται».

Η Παλάνγκα, μία πληθωρική στις εκφράσεις δραστήρια γυναίκα, δεν περίμενε να φτάσει το τέλος του Μαΐου για να ληφθεί μια απόφαση, για την ίδια και το γιο της, ερήμην της. «Όσο περνά από το χέρι μου αποφασίζω εγώ για τη ζωή μου». Και τα κατάφερε. Ο 2,5 χρονών γιος της, που ακούσει στο όνομα Θέλημα Θεού (Godwill), τρέχει και παίζει στο σπίτι που βρήκε, νοίκιασε και συντηρεί η μαμά του μόνη της. Η εύρεση του σπιτιού τής έδωσε αμέσως τη δυνατότητα να ενταχθεί στο πρόγραμμα **Helios που υλοποιείται από τον ΔΟΜ (Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης).

Η μαμά του Godwill όμως δεν έχει να αντιμετωπίσει μόνο τις δύσκολες συνθήκες σε μια ξένη χώρα, τα τραύματα του παρελθόντος, τις καθημερινές ματαιώσεις και τις διαρκείς προσπάθειες για ένα πιο ασφαλές παρόν και μέλλον, αλλά κυρίως τα προβλήματα υγείας του παιδιού της. Για την ασφάλεια αυτού του παιδιού έφυγε έγκυος από το Τόγκο για να γλυτώσει από ένα κακοποιητικό οικογενειακό περιβάλλον. Για εκείνο ταξίδεψε μέχρι την Τουρκία, όπου φυλακίστηκε και έπεσε θύμα διακινητών έως ότου τελικά να καταφέρει να φτάσει  στην Ελλάδα, στη Μόρια της Λέσβου, από την οποία ευτυχώς έφυγε γρήγορα. Γέννησε στη Θεσσαλονίκη ένα όμορφο αγόρι και έμενε σε διαμέρισμα που νοίκιασε για εκείνη το SolidarityNow για τους πρώτους εφτά μήνες. Όταν όμως ο Godwill διαγνώστηκε με σύνδρομο Down και καρδιακό πρόβλημα, η μετακόμισή τους στην Αθήνα κρίθηκε απαραίτητη. Έτσι έφτασαν στην Αθήνα και διέμειναν σε σπίτι κοντά στο νοσοκομείο που χρειαζόταν να πηγαίνει συχνά ο Godwill για αλλεπάλληλες χειρουργικές επεμβάσεις.

Η Παλάνγκα στην Αθήνα έμαθε τα πάντα για τα προβλήματα υγείας του παιδιού της, συνεργάστηκε με άλλη οργάνωση κατόπιν σχετικής σύστασης από τον κοινωνικό λειτουργό του SolidarityNow, Παντελή Κοντογιάννη, και έτσι ο μικρός Godwill κατάφερε να περπατά και να επικοινωνεί καλύτερα, συμμετείχε στις ομάδες εργασίας του προγράμματος Helios, έμαθε όλα όσα χρειάζονται για τις διαδικασίες ένταξής τους στο πρόγραμμα. Παράλληλα, εργάζεται εθελοντικά και προσφέρει υποστήριξη σε άλλους ανθρώπους που έχουν ανάγκη, που «είναι ξένοι, όπως εγώ».

Όνειρό της σήμερα είναι να ολοκληρώσει ο Godwill όλες τις απαραίτητες εξετάσεις και θεραπείες και αν δεν καταφέρει η ίδια να βρει δουλειά εδώ -αφού αδυνατεί να βρει πού μπορεί να αφήνει το γιο της-, να φύγει για τη Γερμανία. «Στη Γερμανία έχω γνωστούς, όχι φίλους ή συγγενείς. Συγγενή δεν έχω κανέναν πια. Μιλώ και λίγα γερμανικά, μάθαινα στο σχολείο. Δε θα σταματήσω να προσπαθώ για το δικό μου σπίτι». Το ίδιο πιστεύει για την Παλάνγκα και ο κοινωνικός λειτουργός που την παρακολουθεί και τη στηρίζει, ο Παντελής Κοντογιάννης – «Είναι από τις πιο δραστήριες γυναίκες που έχω δει και τη θαυμάζω γι’ αυτό. Λίγες γυναίκες έχουν το θάρρος να φύγουν από άσχημα περιβάλλοντα, ειδικά σε χώρες όπου η γυναίκα δεν έχει τη θέση που της αξίζει μέσα στην κοινωνία».

* Tο Πρόγραμμα ESTIA (στήριξη έκτακτης ανάγκης για την ένταξη και τη στέγαση) υλοποιείται από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) και χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η προσπάθειά τους να βρουν το δικό τους σπίτι ήταν αρκετά δύσκολη, ρατσισμός, υψηλά ενοίκια ήταν ανασταλτικοί παράγοντες

Με υπουργική απόφαση, άνθρωποι που έχουν αναγνωριστεί ως πρόσφυγες στη χώρα μας και διέμεναν σε δομές στέγασης -διαμερίσματα, ξενώνες, ανοιχτές δομές– έπρεπε να αποχωρήσουν μέχρι το τέλος Μαΐου. Το ίδιο ήταν υποχρεωμένοι να πράξουν και όσοι στεγάζονται σε διαμερίσματα που μισθώνονται από το SolidarityNow, στο πλαίσιο του προγράμματος *ESTIA. Οι άνθρωποι αυτοί έπρεπε να βρουν κατοικίες σε μια αγορά η οποία προτιμάει να μετατρέπει τα διαμερίσματα σε οικίες βραχύβιας διαβίωσης (airbnb), νοικιάζει δύσκολα διαμερίσματα σε ξένους (πρόσφυγες και μετανάστες) και ταυτόχρονα, απαιτεί την προκαταβολή εγγυήσεων ενοικίων και λογαριασμών ΔΕΚΟ.

Στο SolidarityNow μέχρι σήμερα, 20 άνθρωποι έχουν βγει από τα διαμερίσματα, σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Πρόσφυγα στις 20 Ιουνίου, επιλέξαμε να μιλήσουμε με μια οικογένεια που κατάφερε να βρει δουλειά και το δικό της διαμέρισμα, σε καιρούς δύσκολους για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημόσια υγεία.

Η Μ. είναι 26 χρονών και κατάγεται από το Καμερούν. Γνώρισε τον άνδρα της, ο οποίος κατάγεται από την Ακτή του Ελεφαντοστού, στην Τουρκία όπου και παντρεύτηκαν. Το 2017 έφτασαν μαζί στη Μυτιλήνη και μετά πήγαν στην Αθήνα. Η Μ. όντας σε προχωρημένη εγκυμοσύνη, φιλοξενήθηκε σε ξενώνα γυναικών μένοντας για μεγάλο χρονικό διάστημα μακριά από το σύντροφό της, ο οποίος μην έχοντας χαρτιά αναζήτησε καταφύγιο σε καταλήψεις στην Αθήνα. Το ζευγάρι επανενώθηκε και μεταφέρθηκε στη Θεσσαλονίκη, όπου διέμεινε σε διαμέρισμα του προγράμματος στέγασης της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες. Η Μ. κατάφερε και πήρε άσυλο, ενώ ο άνδρας ταλαιπωρήθηκε πολύ. Οι δικηγόροι όμως του **NRC, οι οποίοι τότε ήταν διαχειριστές του προγράμματος, κατάφεραν και έβγαλαν χαρτιά και για το σύζυγό της.

Όταν η διαχείριση του προγράμματος πέρασε στα χέρια του SolidarityNow, η Ηρώ Κωτσοπούλου, Κοινωνική Λειτουργός, ανέλαβε να υποστηρίζει την οικογένεια. «Για μεγάλο διάστημα ο άνδρας δεν είχε νόμιμα έγγραφα και δεν μπορούσε να εργαστεί, με αποτέλεσμα η γυναίκα να πρέπει να ψάξει για δουλειά. Εκεί ξεκινάει μια πολύ αξιοθαύμαστη προσπάθεια από τη μεριά της», μας λέει η Ηρώ. Η Μ. αποφασισμένη να στηρίξει την οικογένειά της κατάφερε και βρήκε δουλειά σε εργοστάσιο. Όλο αυτό το διάστημα ο σύζυγός της είχε αναλάβει τη φροντίδα του μικρού τους παιδιού. Αισθανόταν αδρανής και στεναχωριόταν που η γυναίκα του είχε αναλάβει ένα τόσο δύσκολο ρόλο. «Ήταν μια οικογένεια που δε βασιζόταν στο μηνιαίο επίδομα της Ύπατης. Μου έλεγαν ότι έχουν όνειρα και ότι θέλουν το δικό τους σπίτι», συμπληρώνει η Ηρώ. Η Μ. από την πρώτη συνεδρία της με την κοινωνική λειτουργό, είχε εκφράσει την ανάγκη της να αποκτήσει το δικό της σπίτι και να το διακοσμήσει όπως το θέλει εκείνη, και όχι όπως παρέχεται από μια οργάνωση.

Ο άνδρας έβγαλε τα νομιμοποιητικά έγγραφα που χρειαζόταν, ως μέλος προσφυγικής οικογένειας και βρήκε δουλειά στο ίδιο εργοστάσιο με τη σύζυγό του. Οι δυο τους ζήτησαν να δουλεύουν διαφορετικές βάρδιες προκειμένου να φροντίζουν το παιδί τους. Μην έχοντας χρόνο όμως μαζί ως οικογένεια, έγινε προσπάθεια από την Κοινωνική Λειτουργό να γραφτεί το παιδί σε παιδικό σταθμό της περιοχής, αλλά δεν υπήρχαν θέσεις. Έτσι λοιπόν, επέλεξαν να βοηθήσουν οικονομικά μια γυναίκα από την κοινότητά τους για να κρατάει το παιδί τους. Λίγο πριν την ανακοίνωση για την έξοδο όσων διέμεναν στα προγράμματα στέγασης, το ζευγάρι εν μέσω καραντίνας και πανδημίας, κατάφερε και βρήκε το δικό του διαμέρισμα. Η προσπάθεια τους ήταν αρκετά δύσκολη, ρατσισμός, υψηλά ενοίκια ήταν ανασταλτικοί παράγοντες. Η απογοήτευσή τους ήταν μεγάλη, όπως και το άγχος τους, αλλά παρά την τόση μαυρίλα εκείνοι τα κατάφεραν και πια έχουν το δικό τους σπίτι, με τα δικά τους έπιπλα, διακοσμημένο όπως το είχαν ονειρευτεί. «Αυτό ήθελαν από την πρώτη στιγμή. Ελπίζω να συνεχίσουν έτσι», σημειώνει η Ηρώ και συμπληρώνει «θαυμάζω αυτή τη γυναίκα, και όλες τις άλλες που καταφέρνουν παρά τις δυσκολίες να στέκονται στα πόδια τους».

* Tο Πρόγραμμα ESTIA (στήριξη έκτακτης ανάγκης για την ένταξη και τη στέγαση) υλοποιείται από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) και χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης

** Το Νορβηγικό Συμβούλιο Προσφύγων (NRC) είναι ένας ανεξάρτητος ανθρωπιστικός οργανισμός που βοηθά τους ανθρώπους που αναγκάζονται να φύγουν.

Τις πρώτες μέρες της ανακοίνωσης των μέτρων, βρισκόμουν στην Αθήνα για ένα σεμινάριο. Ήταν η τελευταία φορά που βρέθηκα σε άλλη πόλη. Από τότε όλα άλλαξαν. Νομίζω το πιο τρομακτικό ήταν η εικόνα των ανθρώπων με τις μάσκες και τα γάντια στο δρόμο. Σα σκηνή βγαλμένη από ταινία. Το πιο τρομακτικό όμως είναι ότι το συνηθίσαμε.

Η καραντίνα δεν με πείραξε. Όσοι από εμάς είναι γονείς, πάντα υπάρχει μια περίοδος καραντίνας μέσα στο χρόνο, όταν τα παιδιά αρρωσταίνουν. Με πείραξε που για δυο μήνες περίπου δεν έχω δει τη μητέρα  μου.

Μετά έπρεπε να σκεφτώ και τη δουλειά, τί θα γινόταν στη δουλειά; Ξαφνικά  οι ομαδικές δραστηριότητες σταμάτησαν, οι αποστάσεις μεγάλωσαν, οι άνθρωποι κλείστηκαν στα σπίτια τους. Ορισμένα πράγματα για μας που δουλεύουμε στο πεδίο, ήταν πάντα αυτονόητα. Τα αντισηπτικά, οι ιοί, οι πάσης φύσεως αρρώστιες. Οι περιορισμοί του κόσμου ως προς την πρόσβαση σε υπηρεσίες, σε νοσοκομεία, σε δουλειές, υπάρχουν πάντα στις δομές φιλοξενίας προσφύγων. Μόνο που τώρα, έχουμε όλοι το ίδιο πρόβλημα. Αυτό που με θύμωσε είναι τα λόγια του κόσμου εκτός πεδίου, που νομίζουν ότι όσοι βρίσκονται στις δομές φιλοξενίας έχουν τον ιό.

Ο χώρος που δούλευα στη Θήβα μεταμορφώθηκε σε χώρο απομόνωσης ανθρώπων που πιθανά έχουν προσβληθεί από τον ιό. Αυτό με πόνεσε πολύ, το ξεπέρασα όμως. Πλέον όλοι δουλεύουμε σε όλα τα μέτωπα εξυπηρετώντας άμεσες ανάγκες. Όσο περίεργο κι αν ακούγεται, όλο αυτόν τον καιρό, ήρθαμε πιο κοντά με ανθρώπους, ακόμα και από απόσταση, αναπτύξαμε σχέσεις εμπιστοσύνης, τους βοηθήσαμε και τους ανακουφίσαμε.

Από τα πιο δύσκολα περιστατικά, που ήταν και είναι πολλά, ξεχωρίζω την περίπτωση μιας οικογένειας με τέσσερα παιδιά, που έφτασε στη δομή φιλοξενίας στη Θήβα λίγο πριν ανακοινωθούν τα περιοριστικά μέτρα. Είχαν έρθει από ένα νησί του Βορείου Αιγαίου, χωρίς ρούχα κα τρόφιμα και είχαν τοποθετηθεί σε μια σκηνή. Η μητέρα ήταν πολύ άρρωστη και μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο, όπου παρέμεινε έναν ολόκληρο μήνα. Ο πατέρας, επισκεπτόταν καθημερινά την ομάδα του SolidarityNow, ήταν απελπισμένος και έπρεπε να φροντίσει μόνος ολόκληρη την οικογένεια και το δυο μηνών παιδί τους. Η ομάδα μας στάθηκε από την αρχή στο πλευρό του, με συνεχή στήριξη, συμβουλευτική στο πώς να φροντίσει τα παιδιά του. Στηρίξαμε όπως μπορούσαμε: με τρόφιμα, με τις απαραίτητες μετακινήσεις για φάρμακα. Και ξαφνικά, μια μέρα η γυναίκα του επέστρεψε και η οικογένεια ενώθηκε ξανά.

Όλοι οι άνθρωποι του πεδίου έχουν ζήσει ανάλογες στιγμές και τελικά αυτό είναι που μένει και που μετράει. Τίποτα δε συγκρίνεται με τα βλέμματα των ανθρώπων που είναι εκεί, που σε περιμένουν, που παλεύετε μαζί για να βρεθούν λύσεις.

Ο κορωνοϊός όμως είχε, ας πούμε, και μερικά καλά. Αποκτήσαμε νέες τεχνολογικές δεξιότητες, χρήσιμες και για την-μετά-τον-κορωνοϊό εποχή. Πήραμε μερικά κιλά, αλλά δώσαμε πολλή αγάπη. Γίναμε καλύτεροι μάγειρες, τα μωρά μας είπαν πιο γρήγορα νέες λέξεις, φορέσαμε μάσκες, αλλά βγάλαμε τις «μάσκες» της καθημερινότητας και γίναμε όλοι πιο ευάλωτοι, όλοι ωφελούμενοι, αλλά και όλοι πιο δυνατοί.

Είμαι η Κατερίνα Σταμέλου, είμαι Ψυχολόγος και υπεύθυνη για τον Ασφαλή Χώρο για τις Γυναίκες, στην Ανοιχτή Δομή Φιλοξενίας Προσφύγων και Μεταναστών στη Θήβα. Εργάζομαι στο πρόγραμμα «Κέντρα Υποστήριξης Παιδιού και Οικογένειας» του SolidarityNow, το οποίο υλοποιείται με την υποστήριξη της UNICEF, του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης και τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Θυμάμαι χαρακτηριστικά ένα πρωινό, κατά τη διάρκεια μιας μετακίνησης με το βανάκι της ομάδας να ακούω στο ραδιόφωνο για την έκτακτη σύσκεψη του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Αφορούσε μία νέα ασθένεια που φαινόταν να εξαπλώνεται γρήγορα και να προσβάλει ολοένα και περισσότερους ανθρώπους. Τότε, με τον οδηγό μας και το διερμηνέα, συζητούσαμε το πόσο άσχημο ακουγόταν αυτό, αλλά και πόσο μακρινό ήταν παράλληλα. Τα πράγματα ήταν ακόμη κανονικά, οι καθημερινές εργασίες μας πολλές και η δουλειά με τους ανθρώπους περιοριζόταν στα συνήθη: ιατρικές συνοδείες, παραπομπές, συζητήσεις για το τώρα αλλά και την επόμενη μέρα.

Όταν στις 12 Μαρτίου ενημερωθήκαμε για την αναστολή λειτουργίας των σχολικών μονάδων, το πρώτο μέτρο αντιμετώπισης της πανδημίας του κορονωϊού, βρεθήκαμε μπροστά, στην, ως τότε, μεγαλύτερη πρόκληση που έπρεπε να αντιμετωπίσει η ομάδα μας. Έπρεπε να δράσουμε ψύχραιμα και συντονισμένα. Ακολούθησαν ενημερώσεις, μακρές συζητήσεις, και ανάγκη για απαντήσεις που ούτε εμείς γνωρίζαμε.

Λίγες μόνο μέρες μετά, σταμάτησε η δια ζώσης λειτουργία της υπηρεσία μας στο πρόγραμμα στέγασης προσφύγων του SolidarityNow. Προσωπικά, αισθάνθηκα μεγάλη ανασφάλεια. Ως κοινωνική λειτουργός, το βασικό εργαλείο της δουλειάς μου ήταν οι εξατομικευμένες συναντήσεις με τους ανθρώπους που στηρίζουμε. Πάντα, τη μεγαλύτερη σημασία είχε η συζήτηση. Το να κάθεσαι απέναντι στον άνθρωπο που είχε κάτι να σου πει, να το ακούς με προσοχή, αλλά και να τον κοιτάζεις στα μάτια – ενίοτε, να του πιάνεις το χέρι, να του θυμίζεις πως είσαι εκεί. Πώς θα μπορούσαμε να διατηρήσουμε την περίφημη «σχέση» με τους ωφελούμενούς μας; Τί θα έπρεπε να τους πούμε τώρα; Και, αν εμείς οι ίδιοι βιώναμε κάτι τόσο πρωτόγνωρο και τρομακτικό, πώς θα μπορούμε να σταθούμε στο ύψος των περιστάσεων;

Η αλήθεια είναι πως οι άνθρωποι έχουν μεγαλύτερο ψυχικό απόθεμα απ’ όσο φαντάζεται κανείς.

Τις επόμενες εβδομάδες κληθήκαμε να αλλάξουμε σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο δουλειάς μας. Οι «συναντήσεις» γίνονται πια μέσω προγραμματισμένων τηλεφωνικών ραντεβού. Δεν λείπουν, βέβαια, τα επείγοντα περιστατικά – και, τώρα, η διαχείρισή τους χρειάζεται μεγαλύτερη ευελιξία, καθώς, με τον καιρό, τα περιοριστικά μέτρα έγιναν πιο αυστηρά. Και πώς να εξηγήσει κανείς σε έναν άνθρωπο που έχοντας επιβιώσει τον απόλυτο όλεθρο, ότι αυτή τη φορά η ασφάλειά του εξαρτάται από το μείνει σπίτι…

Περάσαμε πολλές ώρες σε τηλεφωνικές επικοινωνίες. Μεγάλο μέρος του πληθυσμού αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας, κι έτσι έπρεπε να βεβαιωθούμε πως υπήρχαν οι κατάλληλες δικλείδες ασφαλείας – η πρόσβασή τους σε φάρμακα, ο επαναπρογραμματισμός των ιατρικών ραντεβού τους. Οι γιατροί του δημόσιου συστήματος υγείας ανταποκρίθηκαν με πρωτοφανή ετοιμότητα. Οι ωφελούμενοι επέδειξαν υπομονή και κατανόηση. Μία μικρή νίκη.

Λίγες  μέρες μετά, σειρά είχαν τα παιδιά μας, δηλαδή τα παιδιά των ωφελούμενών μας. Υπήρχε μεγάλη ανησυχία από τους γονείς σχετικά με την εκπαίδευσή τους – θεμέλιο για την ένταξη στην ελληνική κοινωνία, η οποία διακόπηκε αιφνίδια. Άλλη μία μάχη, αυτή τη φορά με τις ηλεκτρονικές πλατφόρμες και το γλωσσικό κενό, μιας και καμία από αυτές δεν παρέχεται σε γλώσσα που να κατανοούν οι ωφελούμενοι. Με βοηθούς κυρίως τους ίδιους του μαθητές, τα καταφέραμε.

Και, φυσικά, η ζωή δε σταμάτησε. Οι αγωνίες των ωφελούμενων παρέμειναν οι ίδιες. Οι ελπίδες τους έμειναν ίδιες. Μέσα σε αυτή την περίοδο, η μικρή Fatime δεν διέκοψε τις μεταγγίσεις αίματος. Ο Ali συνεχίζει τις συνεδρίες με την ψυχολόγο. Η οικογένεια της Zahra και του Karim κατάφερε να μετακομίσει στο δικό τους διαμέρισμα, ολοκληρώνοντας αισίως τον κύκλο τους στο πρόγραμμά μας. Αλλά και τα μικρά, οι καθημερινές τηλεφωνικές επικοινωνίες, για την αποστολή του σχετικού sms βεβαίωσης μετακίνησης, για την ανανέωση της κάρτας ασύλου, για το ηλεκτρικό ρεύμα που έπεσε, για ένα παιδί με πονόδοντο.

Τώρα βρισκόμαστε απέναντι στην προοπτική της επόμενης μέρας. Με βρίσκει κάπως μουδιασμένη αλλά και αποφασιστική. Μιας και καταφέραμε να κρατήσουμε τους δεσμούς την εποχή της κοινωνικής αποστασιοποίησης, μπορούμε να καταφέρουμε οτιδήποτε.

Είμαι η Εύη Παπαγιάννη και εργάζομαι ως κοινωνική λειτουργός στο SolidarityNow, στο πρόγραμμα Στέγασης προσφύγων και αιτούντων άσυλο, που υλοποιείται ως μέρος του ESTIA, με την υποστήριξη της Ύπατης Αρμοστείας τους ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αλεξάνδρα: Όλα κυλούσαν ομαλά, σχεδόν ομαλά, ώσπου μια μέρα ακούσαμε αυτό το γλωσσοδέτη: κορωνοϊός, ο οποίος εμφανίστηκε στην πόλη Γιουχάν της Κίνας. Κάποια σενάρια θέλουν όλο αυτό να ξεκίνησε στην αγορά άγριων ζώων της πόλης, ενώ άλλα, ότι κατασκευάστηκε σε ένα εργαστήριο. Στην αρχή τα αστεία για τον ιό ήταν πολλά, κανείς όμως δεν είχε καταλάβει τη σοβαρότητα της κατάστασης. Παρά τη ματαίωση των καρναβαλικών εκδηλώσεων στην Πάτρα, πολλοί ήταν εκείνοι που παρέλασαν και διασκέδασαν με ρίσκο. Κάποιοι από αυτούς είχαν ντυθεί κορωνοϊός. Ύστερα όμως από λίγες μέρες, προσγειωθήκαμε απότομα στην πραγματικότητα. Γρήγορα ο νομός Ηλείας έγινε το επίκεντρο των συζητήσεων, όχι για την Αρχαία Ολυμπία, αλλά για τα θετικά κρούσματα που εμφανίστηκαν. Απότομα συνειδητοποιήσαμε τη σοβαρότητα της κατάστασης. Η Λίλιαν, φίλη και συνάδελφος, τρομοκρατήθηκε. Σύντομα όμως ξεπέρασε το πρώτο σοκ και με τη σωστή πλαισίωση και στήριξη της ομάδας του SolidarityNow μπόρεσε να ανταπεξέλθει και να ξεπεράσει τους φόβους της.

Βασιλική: Το γεγονός ότι μαζί με την Αλεξάνδρα οριστήκαμε ως προσωπικό ασφαλείας ήταν κάτι που στην αρχή μας έφερε διττά συναισθήματα. Αρχικά φοβηθήκαμε καθώς ήταν άγνωστες ακόμα οι καταστάσεις που θα ζούσαμε. Ανησυχήσαμε ότι ίσως κολλήσουμε τον ιό. Από την άλλη όμως, το είδαμε ως μια πρόκληση να εξελιχθούμε ως επαγγελματίες που δουλεύουν στο πεδίο, πάντα με τη στήριξη του SolidarityNow και της ομάδας μας, η οι οποία ήταν στο πλευρό μας και μας υποστήριζε. Γρήγορα συνειδητοποιήσαμε πως είμαστε από τους τυχερούς, καθώς παράλληλα με τη δουλειά μας -που τόσο αγαπάμε- μπορούσαμε να βγούμε από το σπίτι, κάτι που βοήθησε πολύ στην ψυχολογική μας κατάσταση.

Αλεξάνδρα: η ώρα στη δομή φιλοξενίας στην Ανδραβίδα περνούσε αργά και έτσι αποφάσισα να οργανώσω ένα εργαστήρι ραπτικής τηρώντας όλα τα μέτρα ασφαλείας. Μαζί με δυο γυναίκες-πρόσφυγες και, με τη βοήθεια δυο ραπτομηχανών και υλικών που ήδη υπήρχαν στο χώρο για τις γυναίκες, φτιάξαμε μάσκες προστασίας από τον ιό! Είναι μια δραστηριότητα που οργανώσαμε λόγω της έλλειψης, τότε, μασκών στα φαρμακεία και της αδυναμίας των ωφελούμενών μας να ανταπεξέλθουν οικονομικά σε ένα ακόμα έξοδο. Οι γυναίκες ανταποκρίθηκαν πολύ θετικά. Όλο αυτό ήταν μια πρόκληση για εμένα. Ωστόσο μαζί καταφέραμε με έναν δημιουργικό τρόπο να αντιμετωπίσουμε τις δύσκολες και πρωτόγνωρες καταστάσεις που βιώναμε. Στόχος μας τώρα είναι να μοιράσουμε τις μάσκες στους πιο ευπαθείς ανθρώπους που μένουν στη δομή.

Βασιλική: βίωσα λίγο πιο δύσκολα, καθώς μέρος της δουλειάς μου είναι και να συνοδεύω τα ανήλικα παιδιά σε νοσοκομεία και ιατρικές υπηρεσίες έξω από τη δομή -όποτε αυτό είναι απαραίτητο. Την περίοδο της πανδημίας χρειάστηκε να μεταβώ στο νοσοκομείο «Παίδων» της Πάτρας αρκετές φορές. Ήταν μια δύσκολη για εμένα συνθήκη, καθώς είχα να αντιμετωπίσω και τα προσωπικά μου άγχη και τους φόβους. Πολλές φορές είχα αμφιθυμικά συναισθήματα, αλλά πάντα η ζυγαριά αντισταθμιζόταν στα πρόσωπα των παιδιών, όταν με κοιτούσαν και ένιωθαν ασφάλεια με την παρουσία μου δίπλα τους. Θεωρώ πως ήταν μια δοκιμασία των ορίων μου και των δυνατοτήτων μου και πλέον νιώθω ηθική ικανοποίηση ότι εξυπηρετώ άξια το επάγγελμα που ασκώ.

Αλεξάνδρα: Προσπαθούμε και οι δυο μας να παραμένουμε δημιουργικές. Μια άλλη πρωτοβουλία που πήραμε αυτό το διάστημα, ήταν η δημιουργία ενός εβδομαδιαίου περιοδικού για τους ανθρώπους της κοινότητας. Με τη βοήθεια των διερμηνέων μας καταφέραμε και κάναμε ένα περιοδικό ποικίλης ύλης που περιέχει από μαγειρικές συνταγές, μέχρι συμβουλές για καλή σωματική και ψυχική υγεία, αλλά και ενότητες για τη γυναίκα και το παιδί. Σκοπός του περιοδικού είναι να ενδυναμώσει την παρουσία μας στη δομή φιλοξενίας και να υπενθυμίσει τον υποστηρικτικό μας ρόλο προς όλες τις οικογένειες που ζουν εδώ. Στόχος μας είναι να συνεχίσουμε την έκδοσή του και μετά το τέλος της πανδημίας.

Βασιλική: Ευχόμαστε σύντομα να μπορέσουμε να αγκαλιαστούμε και πάλι.

• Είμαι η Βασιλική Σπηλιωτοπούλου, είμαι Κοινωνική Επιστήμονας στην Ανοιχτή Δομή Φιλοξενίας Προσφύγων και Μεταναστών στην Ανδραβίδα.
• Είμαι η Αλεξάνδρα Τζαβέλλα, είμαι Κοινωνική Λειτουργός και υπεύθυνη του «Εδικού Χώρου για τις Γυναίκες» στην Ανοιχτή Δομή Φιλοξενίας Προσφύγων και Μεταναστών στην Ανδραβίδα.
• Εργαζόμαστε στο πρόγραμμα «Κέντρα Υποστήριξης Παιδιού και Οικογένειας» του SolidarityNow, το οποίο υλοποιείται με την υποστήριξη της UNICEF, του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης και τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.