Τζαμάλ Νταούντ, 39 χρονών, 2 μήνες στη Λέσβο

«Αν δεν έχω καμία ελπίδα, θα πεθάνω»

«Με λένε Τζαμάλ Νταούντ και είμαι 39 χρονών και κατάγομαι από το Αλέπο της Συρίας. Στη Συρία δούλευα ως οδηγός ταξί. Το σπίτι μας καταστράφηκε λόγω του πολέμου. Στον Ελαιώνα ζω μαζί με τη γυναίκα μου τη Φεϊρούζ, 35 χρονών και τα παιδιά μας. Έχουμε δύο αγόρια, 14 και 15 χρονών και μία κόρη 12 χρονών. Μαζί μας μένει και ο 19χρονος ξάδελφος της γυναίκας μου, ο Φέρσε. Η μητέρα του βρίσκεται στην Τουρκία. Θέλει να έρθει στη Μυτιλήνη αλλά δεν έχει τα χρήματα. Στο νησί, ήρθαμε πριν δύο μήνες. Πρώτα ζούσαμε σε μια μικρή σκηνή, τώρα ζούμε όλοι μαζί σε μια μεγαλύτερη.

Ξέρετε πώς είναι η ζωή εδώ στον Ελαιώνα. Μπορείτε να τη δείτε. Δεν υπάρχει ζωή, αλλά είναι καλύτερα από την Τουρκία. Έφτιαξα και μια μικρή σκηνή για το σκυλί μας και της έδωσα και αριθμό, το νούμερο 1. Τον Πούπι, έτσι τον ονομάσαμε, τον βρήκαμε εδώ στη Μόρια. Νιώθουμε πολύ κουρασμένοι καθώς όλα εδώ είναι πολύ δύσκολα, αλλά προτιμούμε να μείνουμε εδώ ένα και δύο χρόνια παρά να πάμε στην Τουρκία. Στην Τουρκία δεν αγαπάνε τους Κούρδους.

Η ζωή στη Μόρια περνάει. Μαζεύουμε ξύλα από το βουνό, ανάβουμε φωτιά και καθόμαστε γύρω από αυτήν. Παίζουμε με τον Πούπι και τον πηγαίνουμε μακρινές βόλτες στη θάλασσα. Εδώ υπάρχουν 2 τουαλέτες, οι οποίες είναι αρκετά μακριά από τη σκηνή μας.

Αν δεν έχω καμία ελπίδα, θα πεθάνω. Θέλω μόνο τα παιδιά μου να πάνε σχολείο και η κόρη μου να είναι χαρούμενη. Θέλω και ένα ζεστό σπίτι για να ζήσουμε. Δε θέλουμε τίποτε άλλο».

Ίνοσεντ Νιέμπα, 32 χρονών, 6 μήνες στη Λέσβο

«Ξέρω ότι μια μέρα θα φύγω από αυτό το νησί»

Κατάγομαι από το Καμερούν και είμαι 32 χρονών. Στη Λέσβο βρίσκομαι εδώ και δύο μήνες. Έφυγα λόγω της πολιτικής αστάθειας που επικρατεί στη χώρα μου. Χτυπήθηκα βάναυσα από την αστυνομία, επειδή ανήκω στην Αγγλική πλευρά του Καμερούν, η οποία βρίσκεται σε διαμάχη με την Γαλλική πλευρά.

Είναι πολύ δύσκολο για όσους κατάγονται από την Αγγλική πλευρά να βρούνε δουλειά στη Γαλλική πλευρά της χώρας. Υπάρχει μεγάλη περιθωριοποίηση και γίνονται πολλές διακρίσεις σε βάρος μας. Τον Οκτώβριο του 2016 υψώσαμε το ανάστημά μας και διεκδικήσαμε την ανεξαρτησία μας, γιατί δεν αντέχαμε άλλο. Εμείς έχουμε τα πάντα, έχουμε πετρέλαιο, και πρώτες ύλες. Μας έκλεψαν το πετρέλαιο και ό,τι άλλο είχαμε. Μας εκμεταλλεύτηκαν και εμείς δεν έχουμε ούτε καν δρόμους. Ξεκινήσαμε μια διαμαρτυρία με σκοπό να ανοίξουμε διάλογο και να λυθούν τα προβλήματα. Η αστυνομία όμως άρχισε να πυροβολεί τους πολίτες που διαδήλωναν ειρηνικά.

Έφυγα επειδή κακοποιήθηκα, και επειδή δεν αισθανόμουν ασφαλής. Η αστυνομία με χτύπησε, μπορείτε να δείτε τα δάχτυλά μου που είναι σπασμένα. Έμεινα στο νοσοκομείο για δύο εβδομάδες. Δεν μπόρεσα να ολοκληρώσω τη θεραπεία μου γιατί με πληροφόρησαν ότι η αστυνομία με έψαχνε, για αυτό τον λόγο και έφυγα.

Στο Καμερούν εργαζόμουν. Είχα ένα μικρό γραφείο· και ασχολούμουν με την κατασκευή κτιρίων, έχτιζα σπίτια. Στη Μόρια ήρθα στις 21 Νοεμβρίου. Από το Καμερούν πήγα στην Τουρκία. Εκεί έμεινα για δύο μήνες και πλήρωσα ένα διακινητή για να έρθω στην Ελλάδα.

Η ζωή στην Ελλάδα δεν είναι εύκολη. Δεν είμαστε ασφαλείς εδώ και το φαγητό που τρώμε δεν είναι καλό. Είναι πολύ δύσκολο να ζεις στη σκηνή. Κάνει κρύο και δεν έχουμε θέρμανση, δεν έχουμε τίποτα. Επίσης, συμβιώνουμε μαζί με ανθρώπους, οι οποίοι έχουν απρόβλεπτο χαρακτήρα. Η ζωή μας δεν είναι ασφαλής στον ελαιώνα της Μόρια.

Ζω σε μια σκηνή με εφτά ανθρώπους.

Ήρθα στην Ελλάδα επειδή ήθελα να είμαι ασφαλής. Κατά καιρούς ρωτώ τους ανθρώπους πώς θα μπορούσα να ζήσω εδώ, γιατί θα ήθελα πάρα πολύ να μείνω στην Ελλάδα. Αλλά οι Έλληνες λένε ότι δεν υπάρχουν δουλειές, υποφέρουν από την κρίση, και το να ζήσω εδώ και να μην έχω τίποτα θα ήταν τρομερό. Θέλω να κάνω οικογένεια, αλλά δε γίνεται να είσαι σε μια χώρα χωρίς να κάνεις τίποτα, ασχέτως με το αν νιώθεις ασφαλής.

Ξέρω ότι μια μέρα θα φύγω από αυτό το νησί. Είμαι αισιόδοξος ότι θα πάω στην Αθήνα».

Χαρικάγιεν Σατκουναράγια, 23 χρονών, 3 μήνες στη Λέσβο

«Το όνειρό μου είναι πάω στην Αθήνα»

«Με λένε Χαρικάγιεν και είμαι 23 χρονών. Κατάγομαι από τη Σρι Λάνκα. Ο πατέρας μου ήταν μέλος της ομάδας «Τίγρεις για την Απελευθέρωση του Ταμίλ Ιλάμ». Στη Σρι Λάνκα μας θεωρούν τρομοκράτες, μας συλλαμβάνουν και μας βασανίζουν. Εμένα με είχαν δέσει σε ένα ποδήλατο και με έσερναν σε όλο το δρόμο. Πέταγαν πέτρες στο σπίτι μου και οι εργοδότες μου -δούλευα στο τμήμα μάρκετιγνκ μιας εταιρείας-, λόγω της καταγωγής μου, μου ζήτησαν να παραιτηθώ. Φοβόμουν. Αναγκάστηκα να εγκαταλείψω την πατρίδα μου γιατί με κυνηγούσε η αστυνομία. Ήθελα να σωθώ.

Το φθινόπωρο ξεκίνησα το ταξίδι μου. Στον Ελαιώνα βρίσκομαι τους τελευταίους 3 μήνες. Είναι δύσκολο να επικοινωνήσουμε με τους άλλους ανθρώπους εδώ. Μόνο τέσσερα άτομα είμαστε από τη Σρι Λάνκα. Ο ένας υποστηρίζει τον άλλον. Επειδή μιλάω καλύτερα αγγλικά από τους υπόλοιπους, πολλές φορές τους βοηθάω με τη μετάφραση. Εδώ κάθε μέρα επικρατεί πανικός. Όλοι μας φοβόμαστε. Οι άνθρωποι πεινάνε και τσακώνονται όταν περιμένουν στην ουρά για το φαγητό.

Έχω άσθμα και πόνους στην καρδιά. Μου έδωσαν παρακεταμόλη αλλά δε με έχει βοηθήσει. Δεν μπορώ άλλο να μένω εδώ, είναι σα φυλακή. Κάνει πολύ κρύο. Τα βράδια δεν μπορώ να κοιμηθώ. Ξυπνάω μέσα στη νύχτα από τους εφιάλτες που βλέπω. Σκέφτομαι όσα έχω περάσει στο παρελθόν. Έχω περάσει πολλά. Κλαίω. Σκέφτομαι τη μητέρα μου και την αδερφή μου, που είναι μόνες πίσω στην πατρίδα. Έχω πολλά προβλήματα, αλλά χαμογελάω. Το χαμόγελο είναι φυσιολογικό και οι άνθρωποι θέλουν να χαμογελάς. Το όνειρό μου είναι πάω στην Αθήνα. Πολλοί άνθρωποι από τη Σρι Λάνκα βρίσκονται εκεί. Το μόνο που κάνουμε είναι να περιμένουμε και να περιμένουμε. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι να σωθώ».

Άχμεντ Έσα, 30 χρονών, 2 μήνες στη Λέσβο

«Την αγαπώ και περιμένει να πάω κοντά της»

«Με λένε Άχμεντ Έσα και είμαι 30 χρονών. Είμαι πολιτικός μηχανικός. Στη Συρία έμαθα να μιλάω αγγλικά. Τους τελευταίους 2 μήνες βρίσκομαι στον Ελαιώνα. Έφτασα στην Ελλάδα από την Τουρκία με μία βάρκα γεμάτη ανθρώπους, δίνοντας 500 δολάρια σε ένα διακινητή.

Τα έχω δει όλα στη ζωή μου. Έχω χάσει δυο αδερφούς. Δεν ξέρω αν έχουν πεθάνει, αλλά ψάχνοντας στο ίντερνετ είδα γραμμένα τα ονόματά τους στις λίστες με τα θύματα του ISIS. Πριν από δύο χρόνια τα παιδιά του αδερφού μου, με ρωτούσαν πού είναι ο πατέρας τους. Μετά τις συλλήψεις συγγενών μου, τρομοκρατήθηκα –άρχισαν να κυνηγούν και μένα αφού μου πήραν όλα τα χαρτιά. Αναγκάστηκα να εγκαταλείψω το σπίτι μου και να ψάξω αλλού καταφύγιο. Για περίπου 100 μέρες έζησα στα βουνά, κοιμόμουν κάτω από τα δένδρα. Είναι πολύ δύσκολο να ξέρεις ότι κάπου εκεί είναι το σπίτι σου και να μην μπορείς να πας. Όλα αυτά με έχουν επηρεάσει -δεν μπορώ να κοιμηθώ, να φάω, θυμάμαι τα πάντα ξανά και ξανά.

Η ζωή στη Μόρια είναι πάρα πολύ δύσκολη. Δεν έχουμε τίποτα εδώ. Δεν έχουμε ηλεκτρισμό, ζεστό νερό, το φαγητό είναι κακό, δεν μπορούμε να κάνουμε μπάνιο. Κάθε μέρα κάτι συμβαίνει. Μένω σε μια σκηνή με άλλα επτά άτομα που τα γνώρισα εδώ. Δε με πειράζει που μοιράζομαι τη σκηνή με άλλους, όσο το γεγονός ότι η σκηνή είναι καλοκαιρινή και τα βράδια δεν μπορώ να κοιμηθώ από το κρύο. Ζητήσαμε να μας δώσουν κάποιο θερμαινόμενο σώμα αλλά δε λάβαμε απάντηση. Τα ρούχα που φοράω τα πήρα όταν ήμουν στην Τουρκία.

Κάθε μέρα κάνουμε τα ίδια πράγματα. Η ίδια ρουτίνα. Ξυπνάμε στις 7:30 και πάμε να πάρουμε το πρωινό μας. Ύστερα, κοιμόμαστε πάλι. Το μεσημέρι στηνόμαστε στην ουρά για να πάρουμε φαγητό και πηγαίνουμε στο καφέ όπου εκεί θα χρησιμοποιήσουμε το ίντερνετ για να μιλήσουμε με τις οικογένειές μας. Στις 5:00 θα πάρουμε το βραδινό μας φαγητό και θα επιστρέψουμε στις σκηνές μας. Κάθε λεπτό που περνάει αισθανόμαστε λυπημένοι. Κάθε λεπτό θυμόμαστε τις οικογένειές μας, το Πανεπιστήμιο μας, το σπίτι μας, αλλά δεν μπορούμε να πάμε πίσω. Χάσαμε τα πάντα, αλλά ελπίζουμε σε ένα καλύτερο μέλλον.

Οι γονείς μου και τα αδέρφια μου είναι στη Συρία. Μιλάμε καθημερινά. Ελπίζω όταν τελειώσει ο πόλεμος να επιστρέψω στη χώρα μου. Δε θέλαμε να κάνουμε αυτό το ταξίδι, αλλά δεν είχαμε επιλογή.

Ελπίζω να πάω στην Ολλανδία ή στη Γερμανία. Στη Γερμανία ζει το κορίτσι μου, η Άσμα. Την αγαπώ και εκείνη με αγαπά και περιμένει να πάω κοντά της. Τη γνώρισα πριν δύο χρόνια στη Δαμασκό. Εκείνη πήγε στην Τουρκία, εγώ όμως τότε δεν είχα χρήματα να φύγω γιατί το ISIS είχε συλλάβει τα αδέλφια μου. Και όταν πια κατάφερα να φύγω, τα σύνορα είχαν κλείσει. Την αγαπώ πάρα πολύ. Είναι πολύ όμορφο κορίτσι. Δε μπορώ να περιγράψω τα συναισθήματά μου για εκείνη. Όταν μιλάω μαζί της είμαι χαρούμενος. Εδώ στη Μόρια, είναι το μόνο πράγμα που με κάνει χαρούμενο».

Αϊμέν Ραφί, 39 χρονών, 6 μήνες στη Λέσβο

«Χρειάζομαι να αισθανθώ ξανά άνθρωπος»

«Με λένε Αϊμέν Ραφί, είμαι 39 χρονών και κατάγομαι από το Ιράκ. Έχω σπουδάσει χημικός. Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών μου, παρακολούθησα σεμινάρια σχεδίασης λογισμικού σε υπολογιστή. Έχοντας αυτό το πτυχίο στα χέρια μου, είχα την ευκαιρία να εργαστώ σε μεγάλες εταιρείες τηλεπικοινωνιών. Είχα εξασφαλίσει έναν καλό μισθό και είχα το δικό μου εταιρικό αυτοκίνητο και κινητό. Έχω χαρτιά που αποδεικνύουν όλα αυτά που λέω. Είχα μια πολύ όμορφη ζωή στο Ιράκ. Μετά η κυβέρνηση με τοποθέτησε σε ένα νοσοκομείο στη Βαγδάτη. Μου είπαν ότι έπρεπε να δουλέψω εκεί για 5 χρόνια για να πάρω το πτυχίο του χημικού αναλυτή. Τα δυο πρώτα χρόνια εργαζόμουν ως νοσοκόμος και τα υπόλοιπα δυο ως βοηθός χειρούργου. Δεν πρόλαβα να πάρω το πτυχίο μου, γιατί έπρεπε να φύγω από τη χώρα μου για να σωθώ.

Είμαι Σουνίτης. Λόγω των θρησκευτικών μου πεποιθήσεων έχω κυνηγηθεί από την Ιρακινή αστυνομία και κυβέρνηση. Με συνέλαβαν και πέρασα 4 μέρες στη φυλακή. Εκεί με βασάνισαν είτε κάνοντάς μου ηλεκτροσόκ, είτε χτυπώντας με δυνατά στο κεφάλι. Ο πατέρας μου αναγκάστηκε να χρηματίσει την αστυνομία για να με αφήσουν ελεύθερο. Ο πατέρας μου με συμβούλεψε ότι είναι καλύτερο να φύγω από τη χώρα. Έτσι τα παράτησα όλα και ήρθα εδώ.

Στη Λέσβο ήρθα τον Οκτώβριο του 2017. Ζω μέσα στο χώρο φιλοξενίας της Μόρια, στο τρίτο επίπεδο όπου διαμένουν οι «μόνοι άνδρες», Ιρακινοί και λίγοι Σύροι. Είναι πολύ άσχημα εδώ. Στην αρχή με έβαλαν να μείνω σε μια μικρή σκηνή, την οποία θα μοιραζόμουν μαζί με άλλους 4 άνδρες. Αποφάσισα με δικά μου χρήματα να αγοράσω μια δική μου σκηνή, γιατί δεν μπορώ να κοιμάμαι. Μέχρι στιγμής έχω μετακομίσει τη σκηνή μου τέσσερις φορές. Είπα στους υπεύθυνος ότι δεν πρόκειται να μετακινηθώ ξανά. Δε δίνουν κοντέινερ στους «μόνους άνδρες», παρά μόνο στις οικογένειες.

Αντιμετωπίζουμε πολλά προβλήματα. Δεν υπάρχει ζεστό νερό για να κάνουμε μπάνιο και να πλυθούμε, και οι τουαλέτες είναι βρώμικες. Το θέμα με την καθαριότητα το αντιμετωπίζουμε καθημερινά. Χθες δεν κοιμηθήκαμε λόγω του κρύου και του δυνατού αέρα. Τρεις σκηνές έχουν καταστραφεί λόγω του αέρα. Δεν έχουμε θέρμανση, ούτε φως. Φορτίζουμε τα κινητά μας σε ένα κοντέινερ και πρέπει να είμαστε εκεί για να μη μας τα κλέψουν.

Είναι πολλά τα προβλήματα στη Μόρια. Συχνά ξεσπούν τσακωμοί μεταξύ των ανδρών. Πέφτει ξύλο και είναι επικίνδυνα.

Καταστραφήκαμε στις χώρες μας και καταστρεφόμαστε και εδώ. Πιστεύαμε ότι θα ερχόμασταν σε ένα ασφαλές μέρος. Μπορεί να αισθανόμαστε πιο ασφαλείς, μπορεί οι άνθρωποι εδώ να είναι καλοί, αλλά δεν έχουμε ό,τι χρειαζόμαστε. Ζητήσαμε σόμπες και να μεταφερθούμε σε κοντέινερ, αλλά ποτέ δεν πήραμε κάποια απάντηση.

Χρειάζομαι ειρήνη και να αισθανθώ ξανά άνθρωπος. Χρειάζομαι καλό φαγητό και να είμαι υγιής. Θέλω να νιώσω ασφαλής. Θέλω να χαμογελάω. Θέλω να φύγω από εδώ, αλλά δεν έχω χαρτιά. Μένω εγκλωβισμένος εδώ».

Λέσβος, τέλη Ιανουαρίου. Το αυτοκίνητο γλιστράει πάνω στο οδόστρωμα καθώς ανεβαίνουμε στη Μόρια. Βρέχει και κάνει πολύ κρύο. Όλοι είναι κρυμμένοι στις σκηνές τους. Όσο ανεβαίνεις πάνω στον ελαιώνα -στο χώρο έξω από τη Μόρια- αλλάζει και η ανθρωπογεωγραφία του τοπίου. Πρώτα συναντάς τους «μόνους άνδρες» και ύστερα τις οικογένειες. Έχει γεμίσει ο χώρος σκηνές. Το Δεκέμβριο δεν ήταν έτσι.

Λάσπες και σκουπίδια παντού. Μπαίνουμε σε μια μεγάλη σκηνή, που έχει το μέγεθος ενός μικρού γηπέδου μπάσκετ. Κουκέτες στη σειρά, η μια κολλημένη στην άλλη, το μόνο που τις διαχωρίζει είναι μια γκρίζα μάλλινη κουβέρτα. Καμία ιδιωτικότητα. Άνδρες από το Κονγκό, το Καμερούν, τη Νιγηρία και τρεις άνδρες από τη Σρι Λάνκα που ανήκουν στην εθνοτική ομάδα των Ταμίλ, όλοι συγκάτοικοι στην τρέλα. Παίζουν με τα κινητά τους, αλλάζουν ρούχα, κοιμούνται, γελάνε, κάποιοι φωνάζουν δυνατά άγνωστες λέξεις, άλλοι χάνουν το κουράγιο τους. «Είμαι εδώ 2 χρόνια, είμαι εδώ 19 μήνες, είμαι εδώ 8 μήνες…», «θα τρελαθώ», «παίρνω υπνωτικά για να κοιμηθώ», «αγαπάω την Άσμα, που είναι στη Γερμανία και με περιμένει να πάω εκεί».

Το SolidarityNow βρέθηκε ξανά στη Λέσβο για να καταγράψει από κοντά τις συνθήκες διαβίωσης των ανθρώπων. Εκεί είχε τη δυνατότητα να συνομιλήσει με ανθρώπους που παραμένουν γεωγραφικά περιορισμένοι στο νησί για μήνες, για χρόνια. Οι μαρτυρίες τους αποτυπώνουν τη ζωή τους στο νησί. Ενδεικτικός τίτλος σε αυτό το φωτογραφικό μαρτυρολόγιο: #Stranded. Οι Εγκλωβισμένοι.

Με τη ματιά του φωτοειδησεογράφου Γιώργου Μουτάφη παρουσιάζονται τα νυχτερινά πορτραίτα διαφορετικών ανθρώπων που διηγούνται διαφορετικές ιστορίες. Μέσα από το σκοτάδι της Μόριας, μέσα από το σκοτάδι της ανθρωπότητας. Με έναν κοινό παρονομαστή: όλοι τους θέλουν να σωθούν.

Δικό μας σταθερό αίτημα στο SolidarityNow είναι ότι η πολιτική του γεωγραφικού περιορισμού στα νησιά πρέπει επιτέλους να σταματήσει! Το ελληνικό κράτος οφείλει να μεταφέρει, με τις διαδικασίες που προβλέπονται από τους διεθνείς και ευρωπαϊκούς κανόνες προστασίας, τους αιτούντες άσυλο από τα υπερπληθυσμένα νησιά στην ηπειρωτική Ελλάδα όσο το δυνατόν συντομότερα και να τους προσφέρει ασφαλή στέγαση και πρόσβαση σε υπηρεσίες, επεκτείνοντας τα αντίστοιχα προγράμματα όπου και εφόσον χρειάζεται.

Πλέον γνωρίζουμε ότι η Συμφωνία Ευρωπαϊκής Ένωσης-Τουρκίας δε θα σταματήσει τις αφίξεις. Για το λόγο αυτό, τόσο το ελληνικό κράτος όσο και η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να προχωρήσουν πέρα από τα βραχυπρόθεσμα μέτρα προστασίας, που μόνο προσωρινές λύσεις μπορούν να προσφέρουν, στο σχεδιασμό και στην εφαρμογή ενός συστήματος παροχής ουσιαστικής προστασίας στους αιτούντες άσυλο που φτάνουν στα σύνορά της.