Σε μια από τις μαζικότερες συλλογικές ενέργειες, πάνω από 290 οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών (ΟΚοιΠ) ενώνουμε τη φωνή μας, συνυπογράψαμε και αποστείλαμε στον Πρωθυπουργό, την Κυβέρνηση και στο Κοινοβούλιο κοινό υπόμνημα σχετικά με το προς ψήφιση σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εσωτερικών «Οργανώσεις Κοινωνίας Πολιτών, εθελοντική απασχόληση και λοιπές διατάξεις», το οποίο φαίνεται να απέχει από το αίτημα των οργανώσεων για ουσιαστική ρύθμιση και ενδυνάμωση του χώρου. Η μαζική πρωτοβουλία των οργανώσεων δημιουργήθηκε με αφορμή τη δημόσια διαβούλευση του εν λόγω νομοσχεδίου, που έληξε 19/11/2021 συγκεντρώνοντας πάνω από 340 σχόλια. Το σχέδιο νόμου προσπαθεί να θέσει ένα νομοθετικό και θεσμικό πλαίσιο και να ρυθμίσει τις σχέσεις Κράτους – Κοινωνίας των Πολιτών (ΚτΠ) αλλά και να διευθετήσει το πεδίο του εθελοντισμού.

Στην Ελλάδα σήμερα υπάρχουν εκατοντάδες, ίσως και χιλιάδες, Οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών (ΚτΠ), άτυπες ομάδες και εθελοντικοί φορείς που έχουν στηρίξει και στηρίζουν διαχρονικά τη χώρα σε ορισμένες από τις πιο εμβληματικές ή/και κρίσιμες στιγμές της. Από την επί δεκαετιών ανθρωπιστική βοήθεια και αναπτυξιακή συνεργασία σε χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου έως τις πυρκαγιές στο Μάτι, τις πυρκαγιές του 2021, την οικονομική κρίση του 2010 με τις επακόλουθες κοινωνικές επιπτώσεις, την προσφυγική κρίση, την κλιματική κρίση, τις αδυναμίες του συστήματος υγείας, την παροχή ειδών πρώτης ανάγκης στους ευπαθέστερους των συμπολιτών μας και σε τόσα άλλα γεγονότα, η Κοινωνία των Πολιτών είναι πάντα και πρωτίστως παρούσα. Η αναγνώριση του μεγέθους της κοινωνικής προσφοράς και η υπεραξία του κοινωνικού αντικτύπου όλων αυτών των πρωτοβουλιών και οργανώσεων, πρέπει να αποτελεί πρωταρχικό μέλημα της Πολιτείας.

Όπως αναφέρεται στο υπόμνημα:

“Η ανάγκη για μια ενιαία νομοθετική ρύθμιση με σκοπό να ορίσει τις σχέσεις Κράτους – Κοινωνίας των Πολιτών και την προώθηση του εθελοντισμού, να καταργήσει περίπλοκες γραφειοκρατικές διαδικασίες και να εξασφαλίσει ένα ασφαλές και ανεξάρτητο περιβάλλον δημιουργίας και ανάπτυξης των οργανώσεων είναι μεγάλη και αποτελεί διαχρονικό αίτημα πολλών οργανώσεων. Ωστόσο, η προσέγγιση του νομοσχεδίου φαίνεται να απέχει από το αίτημα των ΟΚοιΠ, μη αξιοποιώντας μια ευκαιρία ουσιαστικής ρύθμισης και ενδυνάμωσης του χώρου.”

Τα βασικά σημεία του νομοσχεδίου που προβληματίζουν τις οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών και θεωρούμε ότι χρήζουν αλλαγής και βελτίωσης είναι τα ακόλουθα:

• Η προσέγγιση του νομοσχεδίου, η οποία δεν διαφαίνεται να ενισχύει ή να υποστηρίζει την ανάπτυξη της ΚτΠ. Αντιθέτως, απουσιάζει πλήρως η διάθεση δημιουργίας ενός πλαισίου εμπιστοσύνης και ουσιαστικής συνεργασίας μεταξύ των ΟΚοιΠ και του κράτους, πολλώ δε μάλλον εν μέσω μιας μακράς περιόδου αλλεπάλληλων κρίσεων, κατά την οποία η ΚτΠ έχει αποδείξει το τεράστιο μέγεθος της κοινωνικής της προσφοράς και έχει καταφανεί η ανάγκη για διατομεακή, πολυεπίπεδη, συνεργατική δράση.
• Δημιουργείται ένα μη φιλικό περιβάλλον ανάπτυξης για μικρότερες ή νεοσύστατες οργανώσεις.
• Δεν υπάρχει καμία αναφορά σε υποχρεώσεις του κράτους απέναντι στους φορείς (χρονοδιαγράμματα κ.ά.).
• Δεν επιλύεται, αλλά αντίθετα ενισχύεται η ήδη περίπλοκη γραφειοκρατία.
• Εισάγονται/Επιβάλλονται ευρύτατοι περιορισμοί αμιγώς τιμωρητικού χαρακτήρα, αποκλείοντας τις Οργανώσεις της ΚτΠ που μάχονται για την αποϊδρυματοποίηση και επανένταξη των ατόμων στην κοινωνία.
• Υπάρχουν βασικές ελλείψεις σε προβλέψεις στον πολύ σημαντικό τομέα του εθελοντισμού, αφήνοντας έκθετες οργανώσεις και εθελοντές.

Η κοινή δήλωση συντάχθηκε από ομάδα εργασίας εκπροσώπων δικτύων οργανώσεων, οι οποίοι μετά από συναντήσεις και αφού μελέτησαν προσεκτικά το σχέδιο νόμου σε συνεργασία με ειδικούς συμβούλους, κατέληξαν σε συγκεκριμένες προτάσεις και αλλαγές που κατέθεσαν στην πλατφόρμα Δημόσιας Διαβούλευσης.

Στόχος των παρεμβάσεων είναι να διευκολύνουν την εύρυθμη λειτουργία της Κ.τ.Π. και να επιτρέψουν στο τελικό νομοσχέδιο να έχει έναν ρόλο ουσιαστικής ενδυνάμωσης και υποστήριξης των οργανώσεων και των εθελοντών.

Για περισσότερες πληροφορίες πατήστε εδώ.

Η πρόταση νόμου εδώ.

Ένα χρόνο μετά την καταστροφική πυρκαγιά στον καταυλισμό προσφύγων στη Μόρια της Λέσβου, που άφησε 13.000 ανθρώπους στο δρόμο,

45 οργανώσεις, ανάμεσά τους και το #SolidarityNow, συνυπογράφουν την έκθεση που καλεί την ΕΕ και την ελληνική κυβέρνηση να εγκαταλείψουν τα σχέδια για δραματικό περιορισμό της κυκλοφορίας των προσφύγων στην Ελλάδα θέτοντάς τους υπό συνεχή παρακολούθηση. Σήμερα, με οικονομική και τεχνική υποστήριξη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι ελληνικές αρχές κατασκευάζουν φράχτες και τσιμεντένιους τοίχους γύρω από δεκάδες υπάρχουσες ανοιχτές δομές φιλοξενίας προσφύγων, χτίζουν κλειστούς καταυλισμούς σε απομακρυσμένες τοποθεσίες στα νησιά του Αιγαίου και εισάγουν νομοθεσία για τον περαιτέρω περιορισμό της ελευθερίας προσφύγων, μεταναστών, αιτούντων άσυλο.

Ενισχύοντας τέτοιες πολιτικές,

• παρεμποδίζεται σοβαρά η αποτελεσματική ταυτοποίηση και προστασία των ευάλωτων ατόμων,
• περιορίζεται δραματικά η πρόσβαση σε υπηρεσίες βοήθειας για τους αιτούντες άσυλο,
• παρεμποδίζεται η ανεξάρτητη παρακολούθηση των συνθηκών εντός των εγκαταστάσεων και
• επιδεινώνονται οι βλαβερές συνέπειες του εκτοπισμού και του περιορισμού στην ψυχική υγεία των ατόμων.

Επιπλέον, αυτές οι πολιτικές είναι πιθανό ότι οδηγούν στον αποκλεισμό των αιτούντων άσυλο από τις τοπικές κοινότητες, κάτι που είναι εις βάρος τους τόσο όσο και της ίδιας της Ελλάδας.

Διαβάστε την πλήρη έκθεση: Walling off welcome – joint policy briefing (September 2021) (στα αγγλικά).

Η πτώση της Καμπούλ και η επικράτηση των Ταλιμπάν έχουν μια πολύ άμεση συνέπεια: πολλοί άνθρωποι στο Αφγανιστάν βρίσκονται ήδη σε κίνδυνο.

Σαφώς δεν είμαστε σε θέση να προβλέψουμε αν θα υπάρξουν προσφυγικές ροές από το Αφγανιστάν, αν και αυτό φαντάζει πιθανό. Η εμπειρία από το προηγούμενο καθεστώς των Ταλιμπάν και οι πρόσφατες αγριότητες υποδεικνύουν πως η ζωή και η ελευθερία πολλών χιλιάδων αμάχων και ιδιαίτερα γυναικών βρίσκεται σε κίνδυνο λόγω των θρησκευτικών πεποιθήσεών τους, της εθνοτικής καταγωγής τους, του φύλου και του σεξουαλικού προσανατολισμού τους ή των πολιτικών τους πεποιθήσεων.

Αυτή η συγκυρία θα πρέπει να σημάνει συναγερμό για κάθε δημοκρατική κοινωνία. Συναγερμό για την ανάγκη προστασίας ανθρώπων σε κίνδυνο, για την ανάγκη να σωθούν ανθρώπινες ζωές.

Με βαθιά λύπη διαπιστώνουμε πως η έως τώρα πολιτική πραγματικότητα απέχει από αυτό το σκοπό. Πως υπάρχει μια έκτακτη κινητοποίηση μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, αλλά προς τον αντίθετο σκοπό. Πως εκεί όπου θα έπρεπε να υπάρχει κινητοποίηση αλληλεγγύης, μοιάζει να υπάρχει μόνο προετοιμασία για αποτροπή.

Στη χαραυγή εξελίξεων που μπορεί να οδηγήσουν σε μια νέα, παρατεταμένη ανθρωπιστική κρίση και που κάθε δυνατή προσπάθεια θα πρέπει να επικεντρωθεί στην προστασία της ζωής όσων έχουν ανάγκη, μοιάζει αδιανόητο να ανακοινώνεται πως η Ελλάδα δεν μπορεί να γίνει «πύλη εισόδου για ένα νέο κύμα προσφύγων».

Είναι επίσης αδιανόητο το πώς ακόμα και πέντε μέρες πριν την πτώση της Καμπούλ, 6 υπουργοί χωρών της ΕΕ (συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδος) προέτρεψαν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εντείνει τις συζητήσεις της με την (πάλαι ποτέ) κυβέρνηση του Αφγανιστάν, ώστε να διασφαλιστεί πως οι αναγκαστικές απελάσεις Αφγανών πολιτών προς το Αφγανιστάν θα συνεχιστούν.

Ως μέλη της κοινωνίας των πολιτών, νιώθουμε την ευθύνη να επισημάνουμε πως κάθε άνθρωπος που βρίσκεται σε κίνδυνο δίωξης για λόγους καταγωγής και συνείδησης έχει το δικαίωμα να προστατευτεί με βάσει το διεθνές δίκαιο προστασίας των προσφύγων. Νιώθουμε το χρέος να επισημάνουμε πως κάθε άτομο που αναζητά άσυλο έχει δικαίωμα το αίτημά του να εξετασθεί ατομικά, όπως προβλέπεται από τις αρχές του διεθνούς και ενωσιακού δικαίου.

Σε αυτό το πλαίσιο, μας ανησυχεί ιδιαίτερα το γεγονός ότι στη χώρα μας, οι έως τώρα προετοιμασίες για τη διαχείριση των δυνάμει επακόλουθων της κρίσης στο Αφγανιστάν, φαίνεται να επικεντρώνονται μόνο στην ενίσχυση των μηχανισμών αποτροπής. Μας ανησυχεί επίσης πολύ το ενδεχόμενο άνθρωποι σε ανάγκη να αποτραπούν από το να βρουν ασφαλές καταφύγιο για τους ίδιους και τις οικογένειές τους και καλούμε την ελληνική κυβέρνηση να αποφύγει ένα τέτοιο ενδεχόμενο με κάθε τρόπο.

Οι τραγικές εξελίξεις στο Αφγανιστάν κάνουν επιτακτική την ανάγκη να επανεξεταστούν πρόσφατες αποφάσεις απόρριψης ασύλου πολιτών του Αφγανιστάν και το θεσμικό πλαίσιο που τις διέπει. Όπως είναι γνωστό, η Τουρκία πρόσφατα ανακηρύχθηκε σε «ασφαλή τρίτη χώρα» για τους πολίτες του Αφγανιστάν. Η εφαρμογή αυτού του μέτρου μπορεί να οδηγήσει στην άρνηση της ελληνικής Πολιτείας να εξετάσει την ουσία αιτημάτων ασύλου πολιτών του Αφγανιστάν. Από μόνο του αυτό είναι απαράδεκτο, καθώς ισοδυναμεί με την άρνηση της ευθύνης προστασίας ατόμων προερχόμενων από την λιγότερο ασφαλή χώρα του κόσμου. Εν όψει και της συνεχιζόμενης άρνησης της Τουρκίας, ήδη από τον Μάρτιο του 2020, να δεχθεί την επιστροφή πολιτών τρίτων χωρών από την Ελλάδα, αυτό θα οδηγήσει έναν σημαντικό αριθμό Αφγανών αιτούντων άσυλο σε ένα ανεπίτρεπτο νομικό κενό μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, σε μια κατάσταση χωρίς πρόσβαση στη υγεία, χωρίς πρόσβαση στη στέγη και χωρίς πρόσβαση στην εκπαίδευση. Καλούμε, λοιπόν, για μια ακόμη φορά την ελληνική κυβέρνηση να αναθεωρήσει την πρόσφατη Κοινή Υπουργική Απόφαση σε σχέση με τους πολίτες Αφγανιστάν.

Οι κυβερνήσεις της ΕΕ δεν θα πρέπει να αρνηθούν, μέσω της ανάθεσης των ευθυνών τους σε τρίτες χώρες, να συνδράμουν καθοριστικά στον επιμερισμό της ευθύνης προστασίας όσων Αφγανών πολιτών αναζητήσουν διεθνή προστασία. Αυτή η ευθύνη αλληλεγγύης πηγάζει από τις δημοκρατικές, ιστορικές και πολιτισμικές αρχές των χωρών της ΕΕ, όπως και το διεθνές δίκαιο. Ας μην αποτύχουμε για μια ακόμη φορά να προασπισθούμε τις αρχές της δημοκρατίας, του ανθρωπισμού, του κράτους δικαίου και της αλληλεγγύης.

Υπογράφουσες Οργανώσεις

Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες

SolidarityNow

Ελληνικό Φόρουμ Μεταναστών

Ελληνικό Φόρουμ Προσφύγων

Μέλισσα – Δίκτυο Μεταναστριών στην Ελλάδα

Με ανακοίνωσή του στις 15 Απριλίου, το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου εξήγγειλε την οριζόντια περικοπή του οικονομικού βοηθήματος για όλες και όλους τους αιτούντες άσυλο που δεν στεγάζονται σε δομές της ευθύνης του ή των συνεργαζόμενων με αυτό φορέων, από την 1η Ιουλίου 2021. Η εξαγγελία αυτή έγινε, μάλιστα, χωρίς την έκδοση καμίας σχετικής Υπουργικής Απόφασης που να εξειδικεύει τη διαδικασία.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση: «Οι αιτούντες που συγκαταλέγονται στον αστικό πληθυσμό, εφόσον δεν έχουν τους απαραίτητους πόρους για να καλύψουν τις βασικές ανάγκες διαβίωσής τους, θα πρέπει να υποβάλλουν αίτημα στέγασης στους αρμόδιους φορείς».

Καθώς η διορία πλησιάζει, οι οργανώσεις μας επισημαίνουν πως η συγκεκριμένη απόφαση έχει σοβαρές  προβληματικές πλευρές, τόσο κοινωνικές όσο και νομικές.

Υπολογίζεται πως έως και 25.000 αιτούντες άσυλο, μεταξύ των οποίων και πολλές οικογένειες με παιδιά, έχουν καταφέρει να αυτοστεγαστούν, χάρη στο οικονομικό βοήθημα που τους παρέχεται στο πλαίσιο των συνθηκών υποδοχής, με ευρωπαϊκούς πόρους. Είναι άνθρωποι που κατάφεραν να συγκατοικήσουν με ανθρώπους της επιλογής τους: να νιώσουν ασφαλείς με φίλους, συντρόφους, συγκατοίκους, που τους υποστηρίζουν σε περίπτωση ανάγκης (ψυχικής ασθένειας, αναπηρίας, προχωρημένης ηλικίας κ.λπ.). Άνθρωποι που τα παιδιά τους πηγαίνουν στο σχολείο, που έχουν αποκτήσει φίλους, κοινωνικές σχέσεις και μια καθημερινότητα. Είναι, δηλαδή, άνθρωποι που με πολύ αγώνα έχουν κάνει βήματα για να ανακτήσουν την αυτονομία τους, γεγονός που ενισχύει και την προοπτική της ένταξης για όσους και όσες, τελικά, θα μείνουν στην Ελλάδα.

Τώρα όμως, καλούνται να εγκαταλείψουν την όποια ζωή κατάφεραν να δημιουργήσουν, να εγκατασταθούν σε διαμερίσματα με πολλούς άλλους συγκατοίκους που δεν γνωρίζουν και συχνά από άλλες εθνικότητες.  Καλούνται επίσης να επιστρέψουν σε δομές καταυλισμών εκτός του αστικού ιστού, συχνά πίσω από υπερυψωμένα τείχη, με προφανείς δυσμενείς συνέπειες για την αξιοπρέπεια και την προοπτική της ένταξής τους. Και όλα αυτά, για να μεταφερθούν σε μια κατοικία ελεγχόμενης διαμονής, χωρίς να είναι σαφές το πώς θα επιτευχθεί αυτό ομαλά στην πράξη και χωρίς καν το Υπουργείο να διαθέτει την απαραίτητη υποδομή για να υλοποιήσει την απόφαση.

Στην ανακοίνωση του Υπουργείου, δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη για το πώς θα διασφαλιστεί η έγκαιρη μεταφορά των ανθρώπων σε απομακρυσμένες δομές ή διαμερίσματα ή για το εάν και με ποιον τρόπο θα καλύπτονται τα έξοδα της μετακίνησής τους, δεδομένου ότι πολλοί αδυνατούν να το κάνουν από μόνοι τους. Δεν υπάρχει καμία αναφορά για το εάν και πώς θα διασφαλίζεται από τις αρμόδιες υπηρεσίες η έγκαιρη μεταφορά της υπόθεσης ασύλου τους στο πλησιέστερο Γραφείο Ασύλου του νέου τόπου κατοικίας τους.

Το Υπουργείο ζητάει τη συνδρομή της κοινωνίας των πολιτών για την υλοποίηση αυτής της εξαγγελίας. Ζητάει, δηλαδή, από Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις  να αναλάβουν εξολοκλήρου την εφαρμογή της απόφασής του: να καταγράψουν τα αιτήματα στέγασης, να ενημερώσουν τους αιτούντες, να διαχειριστούν όλο το φόβο, το θυμό και την απόγνωσή τους για τη ζωή που αναγκάζονται, για μια ακόμη φορά, να εγκαταλείψουν, έχοντας  μάλιστα ελάχιστη προθεσμία (μία-τρεις μέρες), για να αποφασίσουν αν αποδέχονται τη μετακίνησή τους.

Το μήνυμα που στέλνει το  Υπουργείο είναι ότι οι αιτούντες άσυλο πρέπει να ζουν μέσα σε κέντρα φιλοξενίας. Αυτό θα αποτελέσει μέγιστο πισωγύρισμα στη διαδικασία της ένταξης και θα δημιουργήσει συνθήκες γκέτο και περιθωριοποίησης.

Επίσης  η  απόφαση αυτή δεν συμβαδίζει με την ισχύουσα νομοθεσία.

Σύμφωνα με το άρθρο 57 του πρόσφατου νόμου 4636/2020, ο περιορισμός ή η διακοπή των υλικών συνθηκών υποδοχής, στις οποίες περιλαμβάνεται και το οικονομικό βοήθημα, αφενός απαιτεί ατομική και αιτιολογημένη κρίση από την αρμόδια αρχή υποδοχής, δηλαδή δεν είναι επιτρεπτή με μια οριζόντια και γενική απόφαση. Αφετέρου, επιτρέπεται μόνο όταν συντρέχουν οι όροι που προβλέπει η διάταξη του παραπάνω άρθρου 57, που επαναλαμβάνει τις σχετικές διατάξεις της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2013/33/ΕΕ, δηλαδή μόνο όταν ο αιτών εγκαταλείπει το χώρο φιλοξενίας χωρίς να ενημερώσει την αρμόδια διοίκηση ή όταν δεν συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις δήλωσης στοιχείων ή σε περίπτωση μεταγενέστερου αιτήματος.

Σε αντίθεση προς αυτές τις περιοριστικά οριζόμενες προϋποθέσεις, η ανακοίνωση του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, χωρίς σαφές έρεισμα στο νόμο ,προαναγγέλλει την διακοπή του βοηθήματος για όλο τον αστικό πληθυσμό που δεν στεγάζεται στις δομές ευθύνης του Υπουργείου.

Με βάση τα παραπάνω, καλούμε το Υπουργείο να επανεξετάσει την απόφαση αυτή, και να μην επιβάλει ένα μέτρο το οποίο και εγείρει ζητήματα νομιμότητας, αλλά και, πάνω από όλα, θα οξύνει τα προβλήματα ένταξης των αιτούντων άσυλο στη χώρα μας.

Οι υπογράφουσες οργανώσεις

ΑΡΣΙΣ – Κοινωνική Οργάνωση Υποστήριξης Νέων

Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού

Δίκτυο Κοινωνικής Υποστήριξης Προσφύγων και Μεταναστών

Δίκτυο Μέλισσα

Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ)

Ελληνικό Φόρουμ Προσφύγων

Ελληνικό Φόρουμ Μεταναστών

Ίριδα – Κέντρο Γυναικών

Κέντρο Διοτίμα

Κέντρο Ημέρας Βαβέλ

Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων (Initiative for the Detainees’ Rights)

Συμβίωση Σχολή Πολιτικών Σπουδών στην Ελλάδα

Action for Education

Better Days NGO

Changemakers Lab

ECHO100PLUS

Equal Rights Beyond Borders

Europe Must Act

Fenix – Humanitarian Legal Aid

HumanRights360

International Rescue Committee (IRC)

Lesvos Solidarity

Lighthouse Relief

Refugees International

Refugee Legal Support

Refugee Rights Europe

Samos Volunteers

SolidarityNow

Still I Rise

Terre des Hommes

Η ουσιαστική εξέταση των αιτήσεων ασύλου είναι η μόνη ασφαλής λύση για άτομα που χρήζουν διεθνούς προστασίας.

14 Ιουνίου 2021

Με νέα ΚΥΑ που εκδόθηκε στις 7 Ιουνίου,[i] η ελληνική Πολιτεία ορίζει την Τουρκία ως «ασφαλή τρίτη χώρα» για οικογένειες, άντρες, γυναίκες και παιδιά που αιτούνται διεθνή προστασία στη χώρα μας, προερχόμενοι από πέντε χώρες,[ii] ακόμα και με υψηλά ποσοστά αναγνώρισης διεθνούς προστασίας, όπως η Συρία, το Αφγανιστάν και η Σομαλία.[iii] Με αυτή την απόφαση πρακτικά παγιώνεται η πολιτική αποποίησης της ευθύνης προστασίας των προσφύγων στην Ευρώπη, ακόμη και των ασυνόδευτων παιδιών,[iv] στο πλαίσιο που τέθηκε ήδη από την εφαρμογή της Κοινής Δήλωσης ΕΕ-Τουρκίας, το Μάρτιο του 2016.

Επισημαίνεται ότι η πολιτική αυτή έχει επί χρόνια μετατρέψει τα ελληνικά νησιά σε τόπο εγκλωβισμού χιλιάδων κατατρεγμένων και διωγμένων, με στόχο τη διευκόλυνση της επιστροφής τους σε τρίτες χώρες. Έχει δε γεννήσει ευρωπαϊκά σύμβολα ντροπής, όπως η Μόρια. Ωστόσο η λύση δεν μπορεί να είναι η επιστροφή εκτοπισμένων ατόμων στην Τουρκία. Η Τουρκία δεν παρέχει την διεθνή προστασία της Σύμβασης της Γενεύης του 1951 σε άτομα που αιτούνται διεθνή προστασία προερχόμενα από μη Ευρωπαϊκές χώρες, ενώ από το Μάρτιο του 2021 ανακοίνωσε ότι αποχωρεί από τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης και ως εκ τούτου δεν θα προστατεύει πλέον τα θύματα έμφυλης βίας, που κινδυνεύουν σε περίπτωση επιστροφής από την Ελλάδα, βάσει της νέας ΚΥΑ. Τονίζεται, δε, πως σειρά αναφορών έχουν ανά τα χρόνια κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για επαναπροωθήσεις προσφύγων από την Τουρκία, ακόμη και προς εμπόλεμες ζώνες της Συρίας.[v] Περαιτέρω, η έννοια της ασφαλούς τρίτης χώρας προϋποθέτει την ύπαρξη ουσιώδους συνδέσμου του αιτούντα άσυλο με τη χώρα αυτή και τη συναίνεση της τρίτης χώρας, προκειμένου να είναι εφικτή η επιστροφή του ατόμου. Αμφότερες οι προϋποθέσεις στην περίπτωση της Τουρκίας δεν συντρέχουν.

Η απόφαση περί της Τουρκίας ως ασφαλούς τρίτης χώρας θα πρέπει να ανακληθεί για τους λόγους που αναφέρθηκαν. Έρχεται δε σε καιρό που, ήδη από τον Μάρτιο του 2020, η Τουρκία δεν δέχεται την επιστροφή προσφύγων και αιτούντων άσυλο από την Ελλάδα, όπως, εξάλλου, έχει επισημανθεί από το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.[vi] Αυτό έχει ήδη οδηγήσει πρόσφυγες, των οποίων τα  αιτήματα έχουν απορριφθεί ως απαράδεκτα, κατ’ εφαρμογή της έννοιας της «ασφαλούς τρίτης χώρας», σε ένα καθεστώς νομικής αβεβαιότητας, κοινωνικού αποκλεισμού, οικονομικής εξουθένωσης, αστεγίας, αλλά ακόμη και παρατεταμένης κράτησης στη χώρα μας, η οποία κινδυνεύει να μετατραπεί σε φυλακή.[vii] Η εφαρμογή της ΚΥΑ θα εξωθήσει ακόμη περισσότερα άτομα στην ίδια κατάσταση.

Μάλιστα, όπως έχει επισημανθεί σε σχετικές παρεμβάσεις του Συνηγόρου του Πολίτη, αλλά και πιο πρόσφατα από την Επίτροπο Εσωτερικών και Μετανάστευσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,[viii] σε αυτές τις περιπτώσεις θα πρέπει να δοθεί εκ νέου πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου, στην οποία θα πρέπει να εξετασθεί η ουσία των αιτημάτων, κατ’ εφαρμογή του ενωσιακού και εθνικού δικαίου.[ix]

Σε πλήρη σύμπνοια με το πνεύμα πρόσφατης ανακοίνωσης της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες,[x] οι οργανώσεις μας επισημαίνουν πως «η “εξωτερικοποίηση” είναι απλώς ένας τρόπος να μετατοπίζονται οι ευθύνες […] και να παρακάμπτονται οι διεθνείς υποχρεώσεις» και καλούν για μια ακόμη φορά τις ελληνικές και ευρωπαϊκές αρχές να σεβαστούν την ευθύνη προστασίας των προσφύγων, ώστε να αποφευχθεί και η περαιτέρω διολίσθηση του ευρωπαϊκού κεκτημένου για το άσυλο και των θεμελιωδών αρχών και αξιών προστασίας των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Προς αυτό το σκοπό, καλούμε την ελληνική Πολιτεία να ανακαλέσει την από 7 Ιουνίου ΚΥΑ.

Οι υπογράφουσες οργανώσεις:

Action for education

Αλληλεγγύη Λέσβου

ΑΡΣΙΣ – Κοινωνική Οργάνωση Υποστήριξης Νέων

Better Days

Γιατροί του Κόσμου – Ελλάδα

Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού

Δίκτυο Κοινωνικής Υποστήριξης Προσφύγων και Μεταναστών

ECHO100PLUS

ΕΛΙΞ

Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕλΕΔΑ)

Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι

Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ)

Ελληνικό Φόρουμ Μεταναστών

Ελληνικό Φόρουμ Προσφύγων

Equal Rights Beyond Borders

Europe Must Act

European Lawyers in Lesvos (ELIL)

Fenix – Humanitarian Legal Aid

HumanRights360

Human Rights Legal Project

International Rescue Committee (IRC)

INTERSOS

INTERSOS Hellas

Ίριδα – Κέντρο Γυναικών

Κέντρο Διοτίμα

Legal Centre Lesvos

Lighthouse Relief

ΜΕΤΑδραση – Δράση για την Μετανάστευση και την Ανάπτυξη

Mobile Info Team (MIT)

Odyssea

Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων

Refugees International

Refugee Law Clinic Berlin

Refugee Legal Support (RLS)

Refugee Rights Europe (RRE)

Samos Volunteers

SolidarityNow

Still I Rise

Terre des hommes Hellas

Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA)

——————————————-

[i] Κοινή Υπουργική Απόφαση Αριθμ. 42799/2021 ΦΕΚ 2425/Β/7-6-2021.

[ii] Συγκεκριμένα τη Συρία, το Αφγανιστάν, τη Σομαλία, το Πακιστάν και το Μπαγκλαντές.

[iii] Ενδεικτικά, για το 2020, το ποσοστό θετικών αποφάσεων που εξέδωσε η Υπηρεσία Ασύλου για αιτούντες και αιτούσες άσυλο από τη Σομαλία ήταν 94,1%, από τη Συρία 91,6% και από το Αφγανιστάν 66,2%. RSA, «Στατιστικά στοιχεία για το σύστημα ασύλου το 2020», 11 Φεβρουαρίου 2021, διαθέσιμο στο: .

[iv] Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στατιστικά του ΕΚΚΑ,  το 68% των ασυνόδευτων παιδιών που έχουν εντοπιστεί στην Ελλάδα προέρχονται από τη Συρία, το Αφγανιστάν και το Πακιστάν. Συνεπώς και σε κάθε περίπτωση η εφαρμογή της ΚΥΑ  δεν συνάδει με την αρχή του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού και τις προστατευτικές διατάξεις που προβλέπει η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Για τα τελευταία διαθέσιμα στατιστικά, βλ. ΕΚΚΑ, Επικαιροποιημένη κατάσταση: Ασυνόδευτα Ανήλικα (Α.Α.) στην Ελλάδα, 15 Μαΐου 2021, διαθέσιμο στο: .

[v] Μεταξύ άλλων: EASO, Syria Situation of returnees from abroad: Country of Origin Information, Ιούνιος 2021, διαθέσιμο στα αγγλικά στο: , σσ. 12-13; AIDA, Country Report Turkey (May 2021 update), 31 Μαΐου 2021, διαθέσιμο στα αγγλικά στο: ; DW, “Amnesty: Turkey forced Syrian refugees back into war zone”, 25 Οκτωβρίου 2019, διαθέσιμο στα αγγλικά στο: ; ECRE, “Human Rights Watch report: push backs of Syrian refugees by Turkey”, 30 Μαρτίου 2018, διαθέσιμο στα αγγλικά στο: ; Human Rights Watch, “Turkey: Syrians Pushed Back at the Border”, 23 Νοεμβρίου 2015, διαθέσιμο στα αγγλικά στο: .

[vi] Μεταξύ άλλων: Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, «Αίτημα Ελλάδος προς ΕΕ για την άμεση επιστροφή 1.450 αλλοδαπών βάσει της Κοινής Δήλωσης ΕΕ-Τουρκίας», 14 Ιανουαρίου 2021, διαθέσιμο στο: ; European Commission, Commission Staff Working Document: Turkey 2020 Report, 6 Οκτωβρίου 2020, διαθέσιμο στα αγγλικά στο: , σ. 48.

[vii] Επισημαίνεται πως η πλειοψηφία (65,8%) των αιτήσεων διεθνούς προστασίας που υποβλήθηκαν το 2020 στη χώρα μας αφορούσαν αιτούντες και αιτούσες άσυλο από τις 5 χώρες που προβλέπει η ΚΥΑ. Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, Ετήσιο Ενημερωτικό Σημείωμα 2020, 19 Ιανουαρίου 2021, διαθέσιμο στο: , σ.13.

[viii] EN P-000604/2021, Answer given by Ms Johansson on behalf of the European Commission (1.6.2021), διαθέσιμο στα αγγλικά στο: .

[ix] Άρθρο 38, παρ. 4 Οδηγίας 2013/32/ΕΕ για τις διαδικασίες ασύλου, άρθρο 86, παρ. 5 Ν 4636/2019.

[x] Υ.Α. ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, «Η Ύπατη Αρμοστεία προειδοποιεί κατά της «εξωτερικής ανάθεσης» της διαδικασίας ασύλου, ζητά τον επιμερισμό και όχι τη μετατόπιση της ευθύνης για τους πρόσφυγες», 19 Μαΐου 2021, διαθέσιμο στο: .